109. Yılında 31 Mart Vakası

Bu sene 31 Mart Vakası’nın 109. Yıl dönümüdür. 2. Meşrutiyet’in ilanının üzerinden 1 yıl bile geçmeden 13 Nisan 1909 tarihinde 31 Mart gerici ayaklanması meydana gelmiş, rejim tehlikeye girmişti. O zamanki takvime göre olay 31 Mart’a denk geldiği için “31 Mart Vakası” denilmektedir. Bu olayların failinin kim olduğu, ayaklanmanın kimler tarafından tertiplendiği hep merak edilmiştir. II. Abdülhamit’in 31 Mart’ta rolü var mıydı? Yoksa bu olayı İttihatçılar mı tezgâhlamıştı? İngiltere veya Almanya bu işin neresindeydi? Gibi sorular Cumhuriyet Tarihi boyunca tarihçiler tarafından sorgulanmıştır. Sizlere bugün çok değerli bir yazar olan Doğan Avcıoğlu’nun “31 Mart’ta yabancı parmağı” isimli eserini tanıtacağım. Eser Kaynak Yayınları tarafından 2013 yılında 40 yıl sonra yeniden basılmıştır.

Doğan Avcıoğlu Kimdir?

Fransa’da tahsilini tamamladıktan sonra yurda dönen Avcıoğlu, 1956 yılından itibaren Chp’ye yakın yayın organı olan Ulus Gazetesi’nde, Akis ve Kim dergilerine yazılar yazmıştır. 1961 yılında arkadaşlarıyla birlikte kurduğu haftalık Yön dergisiyle birlikte Türk düşün hayatında izler bırakmıştır. 1967 yılına kadar süren Yön dergisinden sonra 1969 yılında yine haftalık olan Devrim gazetesini çıkarmıştır. 1983 yılında İstanbul’da vefat eden Avcıoğlu’nun “Türklerin Tarihi”, “Türkiye’nin Düzeni”, “Milli Kurtuluş Tarihi” gibi çok önemli çalışmaları vardır. Prof. Sina Akşin hocanın kitaba yazdığı önsözde belirttiği gibi Avcıoğlu’nun 1980’lerde Atatürkçü ideolojinin ortaya çıkmasında 1960’lardan itibaren oynamış olduğu önemli roller unutulamazdır. (s.20)

31 Mart’ta İngiliz Parmağı

Avcıoğlu eserinde 31 Mart Vakası’nı tertipleyen gücün İngilizler olduğunu kanıtlarıyla aktarmaktadır. Avcıoğlu, isyan olayının İttihatçılar tarafından işlenemeyeceğini (s.71-73), Almanya’nın yine tertiplemediğini belirtmektedir. (s. 73-77) yazar Abdülhamit’in de 31 Mart elebaşlarından olduğunu ileri sürebilmenin güç olduğunu anlatmıştır. (s.102-104)

Hemen hemen konuyla ilgilenen herkes bilir ki 31 Mart Vakası’nın başlamasında Avcı Taburları’nın etkisi vardır. Ama Avcı Taburları’ndan da önce asıl Derviş Vahdeti’ye, onun çıkarmış olduğu Volkan gazetesi ile İttihad-ı Muhammmedȋ cemiyetin faaliyetlerine bakmak gerekir. Vahdeti’ye göre Rus Çarı ve İngiliz Kralı, İslam’ın dostlarıdır ama İngiliz dostluğuna inandığı halde milliyetçi eğilimlerle İngiliz politikasına az çok karşı çıkan İttihat ve Terakki düşmandır. Vahdeti, İttihatçıları, İngilizci Kamil Paşa olarak bilinen Kamil Paşa’ya aleyhtarlık ettiği için suçlamış, yazılarıyla ve cemiyeti ile faaliyetlerine girişmiştir. (s.30) 

İngilizlerin de ittihatçılara karşı mesafeli durdukları kitaptan anlaşılmaktadır. Nitekim İngiliz Hariciye Nazırı Edwards Grey’in 31 Temmuz 1908’de daha Meşrutiyet’in ilanından 7 gün sonra İstanbul’daki büyükelçiliğe yazdığı notlar çok öğreticidir: “Türkiye gerçekten meşrutiyet idaresini kurar ve bunu yaşatıp kuvvetlendirirse bu halin sonuçları şimdiden hiçbirimizin göremeyeceği derecede daha ileriye varır. Bunun Mısır’da etkileri müthiş olur, tâ Hindistan’da da kendini hissettirir, duyulur. (…)” (s. 53) İngiltere’nin derdi sömürgeleridir ve sömürgelerinde yaşanacak herhangi bir uyanış istememektedir.

İstanbul’daki İngiltere Sefareti Baştercümanı Fitz Maurice ile onun yerli işbirlikçilerinin 31 Mart’ı tertiplediğini kanıtlarıyla anlatan Avcıoğlu, Avcı Taburları’ndaki erlerin gazete yazılarından etkilenerek İttihad-ı Muhammedȋ cemiyetine katıldıklarından bahsetmiştir. (s.74) Rauf Orbay da anılarında Fitz Maurice’in Albay Sadık ve Prens Sabahattin’i 31 Mart’ı hazırlamakta alet olarak kullandığını yazmıştır. (s.83)

31 Mart gerici ve İngilizci ayaklanmasını bastırmak üzere İttihat ve Terakki Selanik’ten Mahmut Şevket Paşa komutası altındaki Hareket Ordusu’nu göndermiştir. Ama ünlü The Times gazetesi bile Hareket Ordusu’nun tehditlerinden “blöf” diye söz ederek ayaklanmayı savunur bir yayın politikası uygulamıştır. (s.85)

Sonuç

Netice itibariyle ayaklanma başarılı bir şekilde bastırılmış, ittihatçılar İstanbul’a tam hâkim olmuşlardır. Bu olay, II. Abdülhamit’in de tahtını kaybetmesine sebep olmuş bir olaydır. Konu hakkında merak edenler Avcıoğlu’nun eserine başvurabilecekleri gibi daha detaylı bilgi isteyenler de Sina Akşin hocanın doktora tezi olan “31 Mart Olayı” isimli çalışmasından faydalanabilirler.

YORUMLAR

Son Haberler