NİCE YILLARA…

Millî Mücadelenin kazanılmasından sonra Lozan Antlaşması TBMM’de kabul edilmiş, işgalci devletlerin askerleri İstanbul’u boşaltarak ülkemizi terk etmişler ve ardından da yeni Türk Devleti’nin başkentinin Ankara olduğu TBMM’de görüşülerek onaylanmıştı. Ancak bu dönemde Meclis içerisinde de bazı karışıklıklar yaşanmaya başlanmıştı. Mustafa Kemal Paşa, Mecliste yaşanan hükümet bunalımı üzerine, artık Cumhuriyetin ilânı zamanının geldiğine karar vermişti. Bu amaçla 28 Ekim 1923 günü akşamı İsmet Paşa, Ali Fethi Bey(Okyar), Kazım(Özalp) Paşa, Kemâlettin Sami Paşa, Rize milletvekili Fuat (Bulca) Bey ve Afyon Karahisar Milletvekili Ruşen Eşref Beyi Çankaya’ya davet etmişti. Sofrada yapılan konuşmalar sırasında Gazi yanındakilere fikrini açıkladı; “Yarın, Cumhuriyet ilân edeceğiz!” Atatürk o gecenin devamını Nutuk’ta şöyle anlatmaktadır:

“O gece birlikte olduğumuz arkadaşlar erkenden ayrıldılar. Yalnız İsmet Paşa Çankaya’da misafirdi. Onunla yalnız kaldıktan sonra bir kanun tasarısı müsveddesi hazırladık. Bu müsveddede 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun devlet şeklini tespit eden maddelerini şu şekilde değiştirmiştim: Birinci maddenin sonuna “ Türkiye Devleti’nin hükümet şekli Cumhuriyettir” cümlesini ekledim. Üçüncü maddeyi de şu şekilde değiştirdim:” Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur. Meclis, hükümetin ayrıldığı idare kollarını bakanlar kurulu vasıtasıyla yönetir.”…

TBMM’si tasarının ele alındığı 29 Ekim 1923 günü, İkinci Dönemin ilk çalışma yılının 43’cü toplantısını yapıyordu. Yaşanan günün büyük anlamını bilen milletvekillerinin pek çoğu meclisteydiler. Diğer taraftan Mustafa Kemal Paşanın önemli bir konuşma yapacağını duymuş olanlar dinleyici localarını doldurmuşlardı. Meclis’in başkanlık kürsüsünde başkan vekillerinden Çorum Milletvekili İsmet(Eker) Bey, katiplik yerlerinde de Denizli Mebusu Haydar Rüştü(Öktem) ve Afyon Mebusu Ruşen Eşref Bey vardı.

Görüşmelere saat tam 18.00’de geçilmişti. Anayasa Komisyonu’ndan gelen tasarı hakkında görüşmelere öncelikli olarak başlandı. Yapılan görüşmelerin ardından tasarının oylamasına geçildi.

Katip Ruşen Eşref Bey daha kalın ve gür bir sesle tasarının birinci maddesini okumaya başladı: “-Hakimiyet bilâ kayd-ü şart milletindir. İdare usûlü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etme esasına müsteniddir. Türkiye Devleti’nin şekli hükümeti Cumhuriyettir.”

Ruşen Eşref Bey’in daha da gür sesle ve üstüne basarak okuduğu “ Cumhuriyet” kelimesi bir anda büyük bir coşku yarattı ve adeta salonu ayağa kaldırdı. Şebin Karahisar Milletvekili Milli Şair Mehmet Emin Yurdakul yaptığı konuşmasının sonunda “Cumhuriyetin ruhu önünde büyük saygıyla ayağa kalkarak üç kez “Yaşasın Cumhuriyet”  diye hükümetimizi sevgiyle anmalarını sayın arkadaşlarımdan temenni dilerim”  sözlerini duyan milletvekilleri ve dinleyici localarını doldurmuş olan davetliler bir anda ayağa fırlayıp var güçleriyle “Yaşasın Cumhuriyet” diye bağırmaya başladılar. Daha sonra Meclis başkanı tarafından tasarı oya konmuş ve Cumhuriyet rejimini getiren Anayasa değişikliği sürekli alkışlar arasında kabul edilmiştir.

Bu şartlarda elde ettiğimiz cumhuriyetin bizler de kıymetini bilip yaşatmak zorundayız. Şartlar ne kadar zor olursa olsun daha nice 91. yıllar göreceğinden de kimsenin kuşkusu olmasın. Çünkü biz varız. Cumhuriyeti, anlam ve önemini bilen yılmaz bekçiler görevi sahiplerine teslim etmeden gözlerini yummazlar.

Ahmet AYKOL

 

YORUMLAR

Son Haberler